Dasar Ekonomi Baru atau lebih dikenali sebagai DEB yang diperkenalkan selepas rusuhan kaum 1969 untuk membasmi kemiskinan dan menghapuskan pengenalan kaum mengikut fungsi ekonomi, pada dasarnya telah tamat. Ia telah tamat selama tiga dekad kerana Dasar Ekonomi Baru mempunyai tarikh luput pada 1990. DEB sejak itu diganti dengan Dasar Pembangunan Nasional (1991 - 2000), Dasar Wawasan Negara (2001 - 2010), Wawasan 2020 (2011 - 2020), dan Wawasan Kemakmuran Bersama 2030 (2021 - 2030). Apa yang biasa dirujuk sebagai DEB dalam wacana arus perdana maka bukanlah DEB, tetapi pada dasarnya dasar-dasar tindakan afirmatif yang memihak kepada Bumiputera berbanding komuniti etnik lain di negara ini. Bagi mereka yang tidak biasa dengan istilah itu, Bumiputera ialah istilah yang digunakan untuk merujuk orang Melayu, orang asli Semenanjung Malaysia, dan pelbagai kaum peribumi di Malaysia Timur.
Kritikan
1. Dasar tindakan afirmatif hanya menguntungkan Bumiputera kaya dengan mengorbankan Bumiputera miskin.
Hujah ini tidak bertahan di bawah pemeriksaan kerana tindakan afirmatif yang memihak kepada Bumiputera telah terbukti berjaya mengurangkan kemiskinan sebahagian besar Bumiputera. Kadar kemiskinan keseluruhan Bumiputera turun daripada 52% pada 1970-an kepada tahap terendah 5% pada 2004. Mengenai dakwaan bahawa ia menguntungkan Bumiputera kaya, boleh dihujahkan bahawa apa jua faedah yang dinikmati Bumiputera kaya masih tidak mencukupi untuk seluruh komuniti Bumiputera mencapai sasaran pemilikan ekuiti 30% DEB. Walaupun Bumiputera kaya semakin kaya, jumlah bahagian pemilikan ekuiti dalam kalangan semua Bumiputera masih berada pada kadar yang kecil iaitu 16.2% meskipun mereka membentuk 69% daripada jumlah penduduk negara. Pada titik ini, wajar dinyatakan bahawa tindakan afirmatif berjaya meningkatkan penyertaan ekonomi komuniti Bumiputera sekurang-kurangnya pada tahap tertentu. Jumlah ekuiti yang dipegang Bumiputera ialah 2.4% pada 1970-an dan telah meningkat hingga mencapai puncaknya 23.5% pada 2011. Itu hanya 6.5% lagi untuk mencapai sasaran ekuiti Bumiputera DEB sebanyak 30%.
2. Pemilikan ekuiti Bumiputera kurang diwakili kerana ia tidak mengambil kira GLC yang dikawal secara majoriti oleh Bumiputera.
Hujah ini juga cacat kerana meskipun GLC memang mempunyai kawalan yang luas ke atas ekonomi Malaysia, ia kebanyakannya terdiri daripada syarikat milik kerajaan. Oleh itu, pemilikan ekuiti entiti-entiti ini terletak pada kerajaan dan bukan pada mana-mana individu Bumiputera. Hujah ini juga mematahkan dirinya sendiri kerana ia mengakui bahawa penyertaan ekonomi Bumiputera adalah rendah secara berbahaya meskipun terdapat bantuan ekonomi GLC kepada komuniti itu dari segi pekerjaan dan tender projek. Sesiapa pun boleh meneka apakah keadaan ekonomi Bumiputera jika komuniti itu kehilangan pegangan dalam GLC akibat sebarang perubahan dasar oleh kerajaan. Kehilangan kuasa politik dalam kalangan Bumiputera maka boleh dikaitkan secara langsung dengan kesan merugikan yang ketara terhadap ekonomi Bumiputera; pegangan mereka yang sudah lemah dalam ekonomi mungkin menjadi lebih lemah lagi.
3. Tindakan afirmatif yang memihak kepada Bumiputera ialah "Tongkat" kepada komuniti Bumiputera.
Hujah ini adalah yang paling tidak berasas dan merendah-rendahkan antara semuanya. Metafora "Tongkat" pada dasarnya mendakwa bahawa Bumiputera tidak mampu berdiri atas kaki sendiri kerana mereka terus bergantung pada tindakan afirmatif untuk menanggung beban mereka. Keistimewaan mempunyai cara tersendiri untuk membutakan mata sesetengah orang terhadap realiti kesusahan komuniti Bumiputera. Menyiratkan bahawa Bumiputera tidak sekerja keras dan tidak berkemampuan seperti kaum-kaum lain kerana mereka bergantung pada bantuan kerajaan adalah bukti jelas bahawa mereka jahil tentang keadaan ekonomi Bumiputera yang berpunca daripada strategi pecah dan perintah British. Bumiputera secara sistematik dihalang daripada menyertai ekonomi secara bermakna semasa pentadbiran British, dan ini meninggalkan Bumiputera dalam keadaan kemiskinan teruk pada masa kemerdekaan negara. Oleh itu, kelaziman kemiskinan dalam kalangan Bumiputera diwarisi selepas bertahun-tahun diskriminasi ekonomi institusi oleh British, dan bukan kerana sebarang kegagalan atau kelemahan komuniti Bumiputera.
Meskipun komuniti Bumiputera belum mencapai matlamat ekonomi yang ditetapkan dalam DEB, mereka memang telah maju jauh sejak 1970-an. Dalam tempoh satu generasi, tindakan afirmatif yang memihak kepada Bumiputera telah membawa kepada kewujudan kelas pertengahan Bumiputera dan telah mengubah pekerjaan lazim Bumiputera daripada petani kepada profesional dan pakar teknikal. Tindakan afirmatif untuk komuniti Bumiputera mungkin mempunyai kelemahan tertentu yang perlu ditangani bagi menghadapi cabaran yang sedang dihadapi komuniti Bumiputera dalam ekonomi moden, tetapi prinsip asas memberikan bantuan ekonomi kepada komuniti ini supaya mereka boleh mempunyai tahap peluang yang sama dengan kaum-kaum lain di negara ini perlu dikekalkan dan dipertahankan dengan gigih. Komuniti Bumiputera perlu bekerja bahu-membahu dengan kaum-kaum lain di negara ini untuk memperbaiki keadaannya dan menuntut semula kegemilangan ekonomi yang pernah dimiliki kaum itu sebelum 500 tahun penjajahan oleh Portugis, British, Jepun, dan kemudian British sekali lagi. Pengalaman 5 abad dijajah mungkin telah memberi kesan yang dahsyat terhadap jiwa Bumiputera, tetapi masa depan kaum ini tidak seharusnya dibenarkan ditentukan oleh masa lalunya.
